|
فيزيولوژي دندان
دندان بهترين نقش و سخت ترين ساختار را در فك انسان و بسياري از
جانوران مهره دار دارد .عمده ترين كار برد دندان ،تكه تكه و آسياب كردن
غذا ها مي باشد .علاوه بر اين ،در انسانها ، دندان نقش بسيار مهمي در
تكلم و اداي صحيح كلمات ايفا مي كند .
هر فرد در دوره زندگيش داراي دو سري دندان مي شود .
1- دندانهاي شيري
2-
دندانهاي دائمي
تعداد دندانهاي شيري بيست عدد بوده كه به طور مساوي در هر فك جاي مي
گيرد .پس از مدتي سي ودو دندان اصلي به مرور جايگزين دندانها ي شيري مي
گردند .از آنجا كه دندانهاي شيري پايه واساس دندانهاي اصلي ودائمي
هستند ،مراقبت از آنها و رعايت اصول بهداشت دهان و دندان ضروري مي باشد
سي و دو دندان دائمي، به شرح ذيل تقسيم بندي و نامگذاري شده اند :
دندانهاي پيش : به چهار دندان جلويي در فك بالا و پائين ( جمعا“ هشت
دندان ) ، دندانهاي پيش گفته مي شود. دندانهاي پيش بزرگ ، تخت وداراي
لبه تيز و باريك هستند كه براي بريدن لقمه كاربرد دارند .دندانهاي پيش
تك ريشه اي هستند .
دندانهاي نيش : درطرفين دندانهاي پيش ، دندانهاي نيش قرار دارند .شكل و
ساختار آنها ضخيم و برجسته است كه منتهي به يك سر تيز وبرنده مي شوند
.اين دندانها براي بريدن قطعات گوشت بسيار مناسبند .
دندانهاي آسياي كوچك : كنارهر دندان نيش ، دو دندان آسياي كوچك ( جمعا“
هشت عدد ) قرار دارند كه فاصله بين دندانهاي نيش تا آسياي بزرگ را پر
مي كنند .سطح روي آنها پهن و تخت ولبه هاي آنها تيز وعاج دار مي باشد.
دندانهاي آسياي كوچك كنار نيش ها ، دوريشه اي و دندانهاي آسياي كوچك
كنار آسياهاي بزرگ ، تك ريشه اي هستند . در فك پائيني ، تمامي دندانهاي
آسياي كوچك ، تك ريشه اي مي باشند .
دندانهاي آسياي بزرگ : سه دندان آخردر طرفين فكهاي بالا و پائين ،
دندانهاي آسياي بزرگ هستند كه شمار آنها جمعا“به دوارده عدد مي رسد كه
به ترتيب آسياي اول، دوم ، سوم ناميده مي شوند.دندانهاي آسياي
اول،دقيقا“كنار دومين دندان آسياي كوچك قرار داشته وبه دندانهاي آسياي
شش سالگي هم معروف مي باشند .
دندانهاي آسياي بزرگ سوم كه به دندان عقل نيز معروف مي باشند ، در
انتهاي فكها واقع شده و معمولا“ بين 16 تا 20 سالگي شروع به در آمدن مي
كنند . ازآنجا ييكه دندانهاي عقل ، آخرين دندانهايي هستند كه در مي
آيند، عمدتا“روي فك جاي كافي براي رشد آنها باقي نمي ماند . اگر
دندانها بهم فشرده و فك كوچك باشد ، ممكن است دندانهاي عقل زير ساير
دندانها يا استخوان فك نهفته شوند . اگر تنها قسمتي از دندان عقل
دربيايد ايجاد درد وناراحتي خواهد كرد كه در آن صورت بايد با جراحي از
دهان خارج شود.
بين دندانهاي عقل وآسياي بزرگ اول ، دندانهاي آسياي بزرگ اول دندانهاي
اسياي بزرگ دوم يا دندانهاي آسياي دوازده سالگي وجود دارد . دندانهاي
آسياي بزرگ ، دندانهاي درشتي هستند كه سطح آنها پهن بوده و براي آسيا ب
كردن وجويدن غذا كار برد دارند . آسياهاي بزرگ واقع بر روي فك بالايي
،ريشه هاي مجزا دارندولي دندانهاي آسياي بزرگ فك پائيني ، دو ريشه اي
هستند .
دندان از چه بخشهايي تشكيل شده است ؟
تاج :بخش فوقاني دندان كه خارج از لثه قرار دارد ، تاج ناميده مي شود .
شكل ظاهري تاج بنا به نقش دندان نفاوت مي كند . براي مثال ، لبه
دندانهاي پيش ونيش كه بيشتربراي بريدن غذا به كار مي روند ، تيز بوده
ولي لبه دندانهاي آسيا كه براي آسياب كردن غذا كار برد بيشتري دارند ،
عموما“ پهن وتخت مي باشند .
خط لثه : مرزاتصال لثه و تاج دندان مي باشد . در صورت عدم مسواك زدن و
نخ كشيدن كافي وبه موقع ، جرم وپلاك روي خط لثه تجمع كرده وباعث بيماري
مي گردد.
مينا : خارجي ترين لايه دندان ، مينا نام دارد . اگر پوسيدگي مينا
گسترش يابد مي تواند به عاج برسد ، جاييكه از آنجا ميليونها مجراي ريز
مستقيما“ به مغز دندان را ه مي يابند.
مغز دندان :لايه نرمي است كه در مركز تمام دندانها قرار دارد و درآن
بافتها ي عصبي مويرگهاي خوني موجود هستند. اگر پوسيدگي به مغز برسد ،
دندان دردناك مي شود.
مشكلات را يج دهان ودندان :
1-پوسيدگي :
اگر هرگز غذا نمي خورديم ودندانهايمان را روزي دو بار مسواك مي زديم،
هرگز دندانهايمان فاسد نمي شد .
پوسيدگي هاي دنداني به طورمستقيم با شيوه زندگي ، عادتهاي غذايي ،
ميزان مراقبتهاي بهداشتي از دهان ودندان ،وجود فلورايد در آب وخمير
دندان و..... بستگي دارد .توارث نيز نقش مهمي را در مستعد بودن دندان
به پوسيدگي ايفا مي كند .
در يك دهان تميز ، بلافاصله پس از مسواك زدن يك لايه پوششي نازك
ميكروسكوبي كه منشاء آن پروتئينهاي موجود در بزاق مي باشد ، بر روي
دندانها ايجاد مي شود .بلافاصله پس از ايجاد اين لايه ،
ميكروارگانيسمها روي آن مي چسبند و برروي دندان ايجاد پلاك مي نمايند .
در اين مرحله، pH دهان حدود 6.2 تا7.0 است . اگر pH دهان به زير 5.5
برسد ، ميناي دندان قسمتي از مواد معدني خود را از دست مي دهد و آمادگي
براي شكسته شدن پيدا مي كند .اگر pH خيلي پائين بيايد ، حتي مغز دندان
كه درون لثه مستقر است ،دچار آسيب مي شود . خوردن غذا هاي شيرين به علت
وجود قندهاي هيدروكربني در داخل ساختار خود مي تواند تحت تاثير
آنزيمهاي موجود در بزاق توليد اسيد كرده و pH دهان را پايين بياورد كه
اصطلاحا“ به اين گونه موادقندي ، كربو هيد راتهاي قابل تخمير گفته مي
شود .
علاوه بر تاثير آنزيمها بر كربوهيدراتها ، باكتريها ي موجود در دها ن
نيز به مواد قندي علاقه داشته ونتيجتا“فعاليت آنها نيز توليد اسيد را
دو چندان مي كند، توليد اسيد بيشتر يعني فساد سريعتر دندان .
انواع پوسيدگي عبارتند از :
پوسيدگي تاج : كه هم در كودكان و هم در بزرگسالان به شدت شايع است و
بيشتر روي سطوح افقي دندانها ظاهر مي شود .
پوسيدگي ريشه : با افزيش سن ، لثه ها شروع به عقب نشيني مي كنند، از
آنجا كه آن قسمت از دندان كه زير لثه مخفي بوده وپس از عقب نشيني
پديدار شده است ، فاقد مينا مي باشد، در مقابل پوسيدگي و فساد بسيار
آسيب پذير است .
پوسيدگي مجدد : اطراف دندان پر شده ، محل مناسبي براي تجمع پلاكها ودر
نتيجه پوسيدگي مجدد است .
اشخاصي كه دچار خشكي دهان هستند ، به علت كمبود ترشح بزاق ، بيشتر در
معرض پوسيدگي قرار مي گيرند. پوسيدگي را بايد جدي گرفت چراكه اگر به
موقع درمان نشود ، مي تواند به عصب دندان لطمه زده و منجر به آبسه لثه
گردد .
چطور مي توان از وجود پوسيدگي دندان مطلع شد ؟
تنها يك دندانپزشك مي تواند وجود پوسيدگي را در دندان تشخيص دهد . چرا
كه ممكن است پوسيدگي در داخل دندان اتفاق افتاده باشد و به طور ظاهري
قابل رويت نباشد.
2-پلاك
پلاك يك لايه نازك و بي رنگ است كه از تجمع دائمي باكتريها و مواد قندي
برروي دندان ايجاد مي شود . اگر پلاكها به موقع از سطح دندانها پاك
نشوند ، مي توانند به پوسيدگي و بيماريهاي لثه منجر شوند.
چگونه مي توان از وجود پلاك ، مطلع شد ؟
باكتريهاي فراواني در دهان وجود دارند كه از مواد غذايي و تركيبات
موجود در بزاق تغذيه مي كنند .پس از صرف هر غذا ،اسيدهايي كه از
باكتريهاي روي پلاكها توليد مي شوند ،مي توانند به دندان صدمه زده
وايجاد حفره نمايند . اگر پلاك به موقع تحت درمان قرار نگيرد ، مي
تواند باعث بيماريهاي دندان يا تورم و خونريزي لثه ها گردد.
3- جرم دندان
جرم دندان كه گاه منشاء آهكي دارد ، در واقع پلاكي است كه سخت شده است
. اگر جرم در خط لثه ايجاد شود مي تواند آنرا دچاربيماري كند .جرم
دندان زمينه را براي ايجاد پلاكها ي دنداني تسهيل مي كند .
علاوه بر اينكه جرم دندان بر زيباي ظاهري شخص لطمه مي زند ، به علت
ساختار متخلخلش مستعد جذب مواد رنگي از سيگار ، قهوه ، چاي و.... است .
چگونه مي توان جرم دندان را تشخيص داد؟
برخلاف پلاك كه بي رنگ است ، جرم دندان ، كاملا“قابل تشخيص است .
علامت مشخصه آن وجود لكهاي زرد يا قهوه اي بر روي دندان و لثه مي باشد
.
4- بيماري لثه :
بيماري لثه با ورم وآماس لثه شروع مي شود كه بيماري دراين مرحله به
راحتي قابل درمان است .علائم ورم و التهاب ، حساسيت و خونريزي هنگام
مسواك زدن مي باشد. ممكن است مراحل پيشرفته بيماري لثه به از دست دادن
دندانها بيانجامد.
سلامتي لثه ها بر سلامتي عمومي بدن تاثير گذار است .مطالعات و بررسي
هاي اخير وجود رابطه ميان بيماري لثه و بيماريهاي ديگر مانند ديابت ،
بيماري قلبي و زايمان زود رس را نمايان ساخته اند.
5- بوي بد دهان :
امروزه ، 40% از جمعيت جهان از مشكل بوي بد دهان ياHalitosis رنج مي
برند .
بوي بد دهان ممكن است ، به علل ذيل ايجاد شود :
1- مواد غذايي ، باقيمانده ذرات غذا در بين دندانها ، همچنين بعضي از
مواد غذايي نظير سير وپياز ومشروبات الكلي توليد بوي بد دهان مي كنند .
2- بيماريهاي دهان و دندان و عدم رعايت كامل بهداشت دهان ودندان مي
تواند باعث ايجاد بوي بد گردد.
3- حشكي دهان : خشكي دهان باعث باقيماندن سلولهاي مرده روي سطح زبان و
لثه ها مي شود .تجزيه سلولهاي مرده سبب ايجاد بوي بد مي گردد.
4- بيماريها : عفونتهاي ريوي ، بيماريهاي كليوي ، نارسائي كبدي ، ديابت
كنترل نشده ،ترش كردن معده وسكسكه نيز مي توانند در پيدايش عارضه خشكي
دهان و بوي بد مؤثر باشند .
5- وضعيت دهان ، بيني و گلو : در صورتيكه عفونتهاي سينوسي از طريق
مجراي بيني به گلو راه يابد ، تنفس را بد بو مي كند .اگر تنفس كودكي بد
بو شد، ممكن است شيئي كوچكي را در سوراخ بيني خود فرو كرده باشد .
برونشيت و عفونتهاي مجاري تنفسي نيز از ساير عوامل مؤثر در ايجاد اين
عارضه به شمار مي روند .
6- استعمال دخانيات : سيگار كشيدن، دهان را خشك وتنفس را بد بو مي كند
ودر درازمدت انواع بيماريهاي دها ن ودندان را ايجاد خواهد كرد.
7- رژيم غذايي سخت : ضمن روزه يا رژيمهاي غذايي سخت به علت كاهش غلظت
پاره اي از مواد شيميايي درخون ، ممكن است مشكل بوي بد دهان ايجاد شود
.
بهداشت دهان ودندان:
داشتن دندانها ولثه هاي سالم ودهان خوشبو نتيجه رعايت كامل بهداشت دهان
ودندان است كه اين امر به مفهوم دارا بودن موارد زير مي باشد :
- دندانهاي شما تميز وعاري از بقاياي غذا باشند.
- لثه ها صورتي باشند وهنگام مسواك زدن يا نخ كشيدن، دچار خونريزي و
درد نشوند .
- بوي بد دهان به صورت يك مشكل دائمي نباشد .
چگونه بهداشت دهان ودندان را رعايت كنيم؟
يكي از مهمترين عوامل جهت داشتن دندانها و لثه هاي سالم و زيبا ، رعايت
كامل بهداشت دهان و دندان است. رعايت نكات زير جهت حفظ سلامت دهان و
دندان ضروري است :
- روزانه حداقل دو بار مسواك زدن صحيح ونخ كشيدن
- داشتن رژيم غذائي متعادل ومناسب ومصرف تنقلات هرچه كمتر بين وعده هاي
غذايي
- استفاده از خمير دندانهاي حاوي فلورايد
- شتشو با دهان شويه هاي حاوي فلورايد، در صورت تجويز دندانپزشك
- استفاده از آب فلورايد دار براي كودكان ( در صورتيكه آب فلورايد دار
در دسترس نباشد ، مي توان از مكملهاي حاوي فلورايد استفاده نمود .)
فلورايد چيست ؟
فلورايد يك مادة معد ني طبيعي است كه در پوسته زمين وجود داردو در
طبيعت به وفور يافت مي شود . اغلب جهت جلوگيري از پوسيدگي
دندان،فلورايد را به آب آشاميدني اضافه مي كنند . مطالعات اخير نشان
داده است احتمال بر ضد پوسيدگي دندانها در افراديكه در سنين رشد آب
حاوي فلورايد مي آشامند ، يك سوم افرادي است كه آب بدون فلورايد مي
آشامند.
آيا مي دانيد كه فلورايد تنها براي كودكان نيست ؟
هر كس بايد هر روزفلورايد مصرف كند. فلورايد نه تنهابراي كودكان بلكه
براي تمام سنين سودمند است .
برخي از مردم فكر مي كنند كه بروز پوسيدگي دندان با افزايش سن امري
طبيعي است ،ولي آيا مي دانيد كه اين فكردرستي نيست؟
فلورايد به دو طريق از پوسيدگي دندانها جلوگيري مي كند
- فلورايد در استخوانها ودندانهاي درحال رشد كودكان تجمع مي كند وبه
سفت شدن ميناي دندانها قبل از پيدايش آنها كمك مي نمايد .
- فلورايد در سفت شدن ميناي دندان بزرگسالان مؤثر است.
روش صحيح مسواك زدن :
- برس مسواك را با زاويه 45 نسبت به خط لثه قرار دهيد و سطوح بيروني
دندانها را با حركات چرخشي مسواك كنيد.
- به آرامي سطوح زبان را مسواك بكشيد تا عاري از باكتري شود ودهان
خوشبو گردد.
چند وقت يكبار بايد به دندانپزشك مراجعه كنيد ؟
مطابق توصيه سازمانها ي بهداشت دهان و دندان، ساليانه دو بار مراجعه به
دندانپزشك مي تواند از بسياري از بيماريهاي دهان و دندان جلوگيري نمايد
.
تغذيه مناسب چيست ؟
تغذيه مناسب به مفهوم داشتن رژيم غذائي متعادلي است كه بدن شما براي
سلامتي به آن نياز دارد. روزانه با صرف غذا ،بافتهاي مختلف بدن ساخته
وترميم مي شوند اگر موادغذايي كمتر از مقدار مورد نياز به بدن برسد ،
در اين صورت بدن مقاومت كمتري در برابر عفونتهاي دهان خواهد داشت .
كمبود كلسيم ، فسفر وفلوئور در رژيم غذايي كودكان مي تواند موجب نامرتب
شدن و سستي دندانها شود .
يك رژيم غذايي متعادل شامل موارد زير است :
- مقداري كربوهيدرات
- اسيدهاي چرب لازم ( موجود در چربيها )
- آمينو اسيدهاي ضروري ( موجود در پروتئينها)
- پانزده نوع ويتامين
- در حدود 25 ماده معدني
- آب
|
